Κεντρική σελίδα Επάνω Ολυμπιακοί αγώνες Διατροφή Νηστεία ορθοδόξων Εκκλησία του χωριού Παλιά σπίτια Αγριόχορτα Φαρμακευτικά φυτά Φυτοφάρμακα Εθελοντισμός Απορρίμματα


 

 

ΤΑ ΑΓΡΙΟΧΟΡΤΑ ΣΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ

Πρόγραμμα Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης-Δημοτικό Σχολείο Καρίτσας Πιερίας

Υπεύθυνοι δάσκαλοι: Θαμνίδης Ανέστης-Παπαχρήστου Στέριος

 

ΠΡΟΛΟΓΟΣ

 

  Η σωστή διατροφή είναι ένα θέμα που πρέπει να απασχολεί κάθε άνθρωπο ο οποίος θέλει να ζήσει όσο το δυνατόν περισσότερα χρόνια, μια ζωή γεμάτη  υγεία και ευτυχία.

  Σήμερα πολλοί άνθρωποι προσπαθούν να παρασκευάσουν τα φαγητά τους από πράσινα χόρτα. Αυτή η κίνηση για την όσο δυνατό μεγαλύτερη χρησιμοποίηση των λαχανικών ονομάστηκε «πράσινη επανάσταση»

  Στην εποχή μας περισσότερο από ποτέ άλλοτε γίνεται επιτακτική η ανάγκη για επιστροφή στη φυσική διατροφή. Στα παλιότερα χρόνια δεν υπήρχαν βιομηχανοποιημένες, προπαρασκευασμένες ή συντηρημένες τροφές, αλλά φυσικές που περιείχαν όλα τα συστατικά τους. Σήμερα συχνά οι τροφές είναι βιομηχανοποιημένες και συντηρημένες και μ’ αυτόν τον τρόπο έχουν χάσει πολλά από τα χρήσιμα συστατικά τους. Ακόμη σχεδόν σ’ όλες τις καλλιέργειες γίνονται χημικές επεμβάσεις με φυτοφάρμακα, λιπάσματα και φυτορμόνες για να έχει ο γεωργός σίγουρη και καλή συγκομιδή. Όταν γίνεται κακή και αλόγιστη χρήση αυτών των ουσιών από ορισμένους καλλιεργητές, τα γεωργικά προϊόντα γίνονται επικίνδυνα για την υγεία μας.

  Στην πατρίδα μας υπάρχουν πολλά αγριόχορτα που μπορούν κατάλληλα μαγειρεμένα ή σαν φρέσκα και χορταστική σαλάτα να γίνουν μέρος της καθημερινής διατροφικής μας συνήθειας και να αποτελέσουν το όπλο μας στη μάχη για μια καλύτερη υγεία.

Προσπαθήσαμε με τους μαθητές να αναγνωρίσουμε μερικά από αυτά, τα πιο γνωστά στην περιοχή, να τα μαζέψουμε και να τα χρησιμοποιήσουμε με τη βοήθεια βέβαια των γνώσεων και των τεχνικών των παλιότερων κατοίκων του χωριού, τους οποίους και ευχαριστούμε για τη βοήθειά τους.

  Παρατηρώντας λοιπόν και μελετώντας στις επισκέψεις μας τα αγριόχορτα αυτά του τόπου μας, τα γνωρίσαμε καλύτερα και είδαμε πόσο χρήσιμα μας είναι και τι σημαντικό ρόλο μπορούν να παίξουν στη διατροφή μας, ακόμα και σήμερα που έχουμε «κατακλυστεί» από ένα σωρό τροφές. Είδαμε με πόση ευκολία εμπιστευόμαστε τη διατροφή μας σε διάφορες τροφές αμφιβόλου αξίας, ενώ θα έπρεπε να στραφούμε στα κοινά φυτά που υπάρχουν γύρω μας, στην εξοχή στα χωράφια, στους δρόμους όπως τη τσουκνίδα, τη ζοχιά, την αγριοφράουλα, το βατόμουρο και άλλα.

  Το πιο σπουδαίο όμως είναι ότι καταλάβαμε όλοι τη διαφορά των τροφών που παρασκευάζονται από τα αγριόχορτα με τις βιομηχανοποιημένες και συντηρημένες τροφές ως προς τη γεύση, την ποιότητα και την υγιεινή τους. Συνηδειτοποιήσαμε όλοι μας, δάσκαλοι και μαθητές, ότι μόνο με την επιστροφή στη φύση, μια φύση όμως που θα την προσέχουμε και θα την προστατεύουμε και όχι θα την εκμεταλευόμαστε, θα μπορέσουν οι άνθρωποι να ζήσουν καλύτερα και όσον αφορά την σωματική, αλλά και την ψυχική υγεία και ευεξία.

ΑΓΡΙΟΦΡΑΟΥΛΑ

 Είναι φυτό που ανήκει στην οικογένεια των θάμνων και ζει πολλά χρόνια. Φυτρώνει πάντα σε δροσερά μέρηκαι ιδιαίτερα σε κοιλάδες, όπου υπάρχει άφθονη χλόη και άλλα μικρά πράσινα φυτά, σε σκιερά μέρη και κοντά σε ρυάκια ή τρχούμενα νερά. Το φυτό το βρίσκουμε σε αφθονία το καλοκαίρι οπότε και δίνει τους καρπούς του. Η μεταφύτευση του φυτού σε κήπους και η καλλιέργειά του έχει δώσει ποικιλίες με μεγάλο μέγεθος καρπών και εξαιρετική όψη, σε καμμιά όμως περίπτωση δεν μνπορούν να φτάσουν το άρωμα και τη θαυμάσια γεύση των άγριων. Οι καρποί της αγριοφράουλας τρώγονται σκέτοι ή με ζάχαρη, κρασί, νερό, χυμό λεμονιού και κρέμα. Από τους καρπούς του φυτού μπορούμε να παρασκευάσουμε σιρόπι που έχει περίφημο χρώμα και  θαυμάσιο άρωμα και γεύση, ίδια ακριβώς με του φρούτου, που μπορεί να διατηρηθεί για ένα χρόνο, χωρίς να πάθει καμμιά αλλοίωση, και το χρησιμοποιούμε στην ζαχαροπλαστική. Επίσης μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε τους καρπούς με τη μορφή της κομπόστας, μαρμελάδας, χυμού ή γλυκών. Είναι καρποί πλούσιοι σε βιταμίνες και μεταλλικά στοιχεία. Οι καρποί πρέπει να πλένονται την ώρα θα χρησιμοποιηθούν και ποτέ πρωτύτερα, γιατί μουχλιάζουν.

ΜΑΡΜΕΛΑΔΑ ΑΓΡΙΟΦΡΑΟΥΛΑΣ (Συνταγή)

Πλένουμε καλά 2 κιλά φράουλες και αφαιρούμε το κοτσανάκι τους. Βάζουμε να βράσει ένα ποτήρι νερό με δυο κιλά ζάχαρη. Όταν αρχίσει να βράζει το σιρόπι, ρίχνουμε τις φράουλες και ανακατεύουμε με ξύλινο κουτάλι μέχρι να λιώσουν οι φράουλες και να δέσει η μαρμελάδα. Για να διαπιστώσουμε αν η μαρμελάδα έχει δέσει, ρίχνουμε μια κουταλιά σε ένα πιατάκι και σε μερικά λεπτά τη σπρώχνουμε στην επιφάνεια με το δάχτυλο. Αν κάνει ρυτίδες σημαίνει ότι έχει «δέσει». Στη συνέχεια τη βάζουμε σε αποστειρωμένα βάζα. Όταν κρυώσει, σφραγίζουμε καλά με τα καπάκια τα βάζα.

ΒΑΤΟΣ

Θάμνος πολύ συνηθισμένος στους φράχτες, τα δάση, τα ρυάκια και αλλού. Οι καρποί του φυτού ωριμάζουν το καλοκαίρι και τότε  έχουν μαύρο χρώμα και μια γλυκόξινη γεύση. Μπορούν να φαγωθούν φρέσκοι, κατευθείαν από το φυτό,  είναι δε δροσιστικοί, καταπραϋντικοί και χωνεύονται εύκολα από το στομάχι. Επίσης, αν συγκεντρωθεί μεγάλη ποσότητα, μπορούν να γίνουν εξαίρετη μαρμελάδα, γλυκό, παγωτό ή ακόμα και δροσιστικός χυμός.

ΤΣΟΥΚΝΙΔΑ

 

Είναι ετήσιο φυτό που το γνωρίζουν όλοι σχεδόν οι άνθρωποι στην πατρίδα μας. Φυτρώνει σε χαλάσματα, ακαλλιέργητους τόπους δρόμους, στα χωράφια και σε άλλα μέρη. Υπάρχει η πικοιλία της ήμερης – κοντής τσουκνίδας που κυρίως έχει σχέση με τη διατροφή μας. Συλλέγονται κυρίως οι τρυφερές κορυφές του φυτού κατά τη διάρκεια των χειμερινών μηνών, αλλά και των πρώτων μηνών της άνοιξης. Η παρουσία της τσουκνίδας φανερώνει ότι το έδαφος είναι πλούσιο σε άζωτο. Φυτρώνει με τα πρωτοβρόχια του Οκτωβρίου και διατηρείται τρυφερό ως τον Απρίλιο ή το Μάιο, ανάλογα με τον καιρό. Έχει μεγάλη θρεπτική αξία. Περιέχει βιταμίνες, άζωτο, σίδηρο και άλλα σημαντικά ιχνοστοιχεία. Αφού τη ζεματίσουμε τη χρησιμοποιούμε σαν γέμιση μαζί με άλλα αγριόχορτα στις πίτες που γίνονται πολύ νόστιμες. Στον καιρό της Κατοχής των Γερμανών, αποτέλεσε το καθημερινό φαγητό πολλών Ελλήνων, ιδιαίτερα της επαρχίας, σώζοντάς τους έτσι από την πείνα.

ΓΛΙΣΤΡΙΔΑ (ΑΝΤΡΑΚΛΑ)

 Ετήσιο φυτό, γνωστό στα περισσότερα μέρη της Ελλάδας. Προέρχεται από εξωτικές χώρες. Εγκλιματίστηκε στην Ευρώπη και παρόλο που η πατρίδα του φυτού είναι άλλη, το βρίσκουμε σαν αυτοφυές σε πολλά μέρη και σε υγρούς τόπους, χωράφια, κήπους και αλλού. Την κάνουμε σαλάτα ή τη χρησιμοποιούμε σαν γέμιση στις         πίτες

 ΠΑΠΑΡΟΥΝΑ

Φυτό ετήσιο, που φυτρώνει μόνο του, προ πάντων στα χωράφια, μέσα στα σπαρτά και στους μισοκαλλιεργημένους τόπους. Η περισυλλογή του φυτού γίνεται κατά τη διάρκεια της άνοιξης. Χρησιμοποιείται, όλο το φυτό εκτός από τις ρίζες, σαν γέμιση στις πίτες ή σαν σαλάτα αφού την βράσουμε.

ΖΟΧΙΑ

Η ζοχιά είναι φυτό πολύ κοινό στην πατρίδα μας. Το συναντάμε σχεδόν παντού, σε ακαλλιέργητους και καλλιεργημένους τόπους.. Συλλέγεται τους χειμερινούς μήνες και αποτελεί θαυμάσιο ορεκτικό, σαλάτα.

Αφού πλένουμε καλά τις ζοχιές και καθαρίσουμε τα χαλασμένα φύλλα και τις ρίζες, τις βράζουμε για αρκετή ώρα. Για να μην πικρίζουν μπορούμε να αλλάξουμε στο βράσιμο μια φορά το νερό. Το νερό αυτό μερικοί το κρατάνε και το πίνουνε σιγά σιγά σαν φάρμακο για μερικές αρρώστιες.

Στη συνέχεια αφού κρυώσουν τα χόρτα ρίχνουμε λάδι, αλάτι και αρκετό λεμόνι και είναι έτοιμα για το τραπέζι μας.

 ΛΑΠΑΤΑ

 Πολυετές φυτό που φυτρώνει παντού και το συναντάμε σε όλα τα μέρη της Ελλάδας, ιδιαίτερα σε περιοχές με πολύ υγρασία. Μπορούμε να τα χρησιμοποιήσουμε βραστά σαν σαλάτα με ελαιόλαδο και λεμόνι ή σε πίτες μαζί με σπανάκι, άνηθο και άφθονο κρεμμυδάκι. Αποτελούν μια υγιεινή και νόστιμη τροφή. Σε μερικές περιοχές κάνουν ντολμαδάκια. Περιέχει πολύ ασβέστιο και κάποιος που τρώει συχνά λάπαθα καλύπτει τις ανάγκες του σε ασβέστιο, όπως θα έκανε με φαρμακευτική

ΜΑΝΙΤΑΡΙ

Τα μανιτάρια ανήκουν στους μύκητες. Τα βρίσκουμε την άνοιξη και το φθινόπωρο σε δασώδεις περιοχές. Υπάρχουν μανιτάρια δηλητηριώδη και φαγώσιμα και γι’ αυτό θα πρέπει κάποιος να είναι καλός γνώστης τους για να τα ξεχωρίσει. Τα μανιτάρια σαν τροφή έχουν μεγάλη διαιτητική αξία, γιατί είναι πλούσια σε πρωτεΐνες. Επίσης μπορούν να θεωρηθούν ως αποθήκη βιταμινών Β και ανόργανων αλάτων (φωσφόρου, σιδήρου, μαγνησίου κ.ά.). Τα στοιχεία αυτά (βιταμίνες, άλατα) εμποδίζουν το σχηματισμό χοληστερίνης στο αίμα. Επιπλέον τα μανιτάρια δε δημιουργούν πάχος και οπωσδήποτε είναι και πολύ νόστιμα. Μπορεί να φαγωθούν είτε ωμά σαν σαλάτες, γαρνιτούρες κ.λ.π. είτε μαγειρεμένα με ομελέτες, ψάρια, κρέας, ζυμαρικά. Ακόμη μαγειρεύονται και με διάφορες σάλτσες, ενώ μπορεί και να τηγανιστούν όπως το συκώτι αφού τα αλευρώσουμε.

 Μανιτάρια αλά ελληνικά

(συνταγή για 4 άτομα)

 

½  κιλό μανιτάρια

12 μικρά κρεμμυδάκια

¼  κιλό άσπρο κρασί

4 κουταλιές σούπας λάδι

πιπέρι, αλάτι

ρίγανη, άνηθο, δάφνη, (από 1 κλωναράκι)

1 κουταλάκι γλυκού πολτός τομάτας

 

Βάζουμε το λάδι, το κρασί και τη τομάτα σε ρηχή κατσαρόλα, τα ζεσταίνουμε σε σιγανή φωτιά και τα ανακατεύουμε. Προσθέτουμε τα μανιτάρια, τα κρεμμύδια, το πιπέρι, τη ρίγανη, τη δάφνη, τον άνηθο. Τα ανακατεύουμε και τα αφήνουμε να ψηθούν σε σιγανή φωτιά για 30 λεπτά. Στο τέλος βγάζουμε τη ρίγανη, τη δάφνη και τον άνηθο και τα αφήνουμε να κρυώσουν στην κατσαρόλα.

ΑΓΡΙΟ ΡΑΔΙΚΙ

 Το βρίσκουμε στις περισσότερες περιοχές της χώρας μας, σε χωράφια ή και σε ακαλλιέργητα μέρη. Πιο γνωστές είναι δυο ποικιλίες του, το κοινό και το ψαλιδωτό. Το μαζεύουμε τους χειμερινούς μήνες και κάνουμε πολύ νόστιμη και θρεπτική σαλάτα. Χρειάζεται βέβαια να βράσουν τα χόρτα και μετά να προσθέσουμε λάδι, αλάτι και ξύδι ή λεμόνι όπως γίνεται και με τις ζοχιές.

ΟΥΡΑ ΤΟΥ ΛΑΓΟΥ

Αγριόχορτο της περιοχής μας που φυτρώνει συνήθως σε καλλιεργημένες εκτάσεις, από τις οποίες προτιμά περισσότερο το σιτάρι. Έχει μακρόστενα φύλλα και φτάνει σε μέτριο ύψος. Μαζεύουμε τα φύλλα του συνήθως το Μάρτιο και τα χρησιμοποιούμε μαζί με άλλα σαν γέμιση στις πίτες.

 ΛΟΠΑΤΑ

Είναι φυτό ετήσιο και το βρίσκουμε σε καλλιεργημένες ή ακαλλιέργητες εκτάσεις. Προτιμά τα υγρά και γόνιμα εδάφη για την ανάπτυξή του. Αν μεγαλώσει με καλές συνθήκες μπορεί να φτάσει σε ύψος το ένα μέτρο. Η περισυλλογή των φύλλων και των τρυφερών κορυφών γίνεται τον τελευταίο μήνα της άνοιξης και το καλοκαίρι. Αφού ζεματιστούν καλά, χρησιμοποιούνται, μαζί με άλλα αγριόχορτα, σαν γέμιση στις πίτες, στις οποίες προσδίδουν ιδιαίτερη νοστιμιά..

ΣΙΝΑΠΙ

 Το σινάπι είναι φυτό που φυτρώνει μόνο του, ανήκει στα ποώδη φυτά, είναι μονοετές (υπάρχουν όμως και πολυετείς ποικιλίες), έχει μικρό ανάστημα και μεγάλα φύλλα, απλά, μακρουλά με μίσχο. Αναπτύσσεται γρήγορα και αποτελεί ζιζάνιο για τις καλλιέργειες των σιτηρών. Κάποιες ποικιλίες και κυρίως η ποικιλία «λαψάνα» καλλιεργείται και σαν λαχανικό. Είναι χορταρικό που τρώγεται ωμό στις σαλάτες, ενώ αλλού το χρησιμοποιούν για νοστιμιά και σε σάντουιτς. Από τα σπέρματα του φυτού παράγεται ένα είδος αλευριού που το χρησιμοποιούν στην παρασκευή της μουστάρδας. Τα άτομα που έχουν πρόβλημα με το πεπτικό τους σύστημα (ξινίλες, καούρες, έλκος) πρέπει να αποφεύγουν το σινάπι

ΣΤΙΡΑ

Είναι φυτό ετήσιο και αρκετά διαδεδομένο στην περιοχή μας. Φυτρώνει μόνο του σε ακαλλιέργητους και καλλιεργημένους τόπους μαζί με άλλα αγριόχορτα. Συλλέγεται, όλο το φυτό, τους τελευταίους μήνες της άνοιξης και τους πρώτους του καλοκαιριού. Χρησιμοποιείται, αφού ζεματιστεί καλά, κυρίως σαν γέμιση στις πίτες μαζί με άλλα αγριόχορτα, στις οποίες προσδίδει ιδιαίτερη νοστιμιά. Παλιότερα, σύμφωνα με τους κατοίκους αποτελούσε και είδος φαγητού, όπως και η τσουκνίδα.

ΕΠΙΛΟΓΟΣ

 

Πιστεύουμε ότι με την ολοκλήρωση του προγράμματός μας εκπληρώθηκαν οι στόχοι οι οποίοι είχαν τεθεί.

 

·  Τα παιδιά ήρθαν σε άμεση επαφή με τη φύση και γνώρισαν από πολύ κοντά τα αγριόχορτα που έχουν σχέση με τη διατροφή των κατοίκων της περιοχής και τα μέρη στα οποία αναπτύσσονται.

·  Έμαθαν μέσα από την έρευνα,  για τη μεγάλη τους διατροφική αξία, την ποιότητα και τη γεύση των τροφών που μπορούμε να παρασκευάσουμε με τα φυτά αυτά.

·  Γνώρισαν όλα τα σχετικά με την περισυλλογή και χρήση των φυτών αυτών.

·  Δούλεψαν ομαδικά, συνεργάστηκαν μεταξύ τους και ήρθαν σε επαφή με τους κατοίκους του χωριού, ιδιαίτερα τους παλιότερους, από τους οποίους έμαθαν για τη χρήση αυτών των φυτών, τότε που αυτά αποτελούσαν το βασικό στοιχείο της καθημερινής τους διατροφής.

 

Είμαστε σίγουροι ότι οι μικροί μαθητές πήραν το ερέθισμα έτσι ώστε να μπορούν να χρησιμοποιούν οι ίδιοι κάποια στιγμή μερικά από τα φυτά αυτά.

 

ΕΥΧΑΡΙΣΤΗΡΙΟ

 

Ευχαριστούμε πολύ για τη βοήθεια:

Τους κατοίκους του χωριού  για τη σημαντική τους συμβολή στην ολοκλήρωση του προγράμματός μας

 

Οι υπεύθυνοι δάσκαλοι